Bí mật ‘404’: hậu trường thành phố bí ẩn ở Cam Túc và di sản của chương trình hạt nhân

Giữa vùng hoang mạc tỉnh Cam Túc tồn tại một khu dân cư kín tiếng, không ghi trên bản đồ công khai và được đánh dấu bằng mã số thay tên. Được biết đến dưới cái tên 404, nơi này từng là tâm điểm của một chương trình khoa học quốc phòng giai đoạn căng thẳng toàn cầu. Bài viết tập hợp những dữ kiện có thể xác minh về nguồn gốc, vai trò và hệ quả để giúp bạn hiểu rõ hơn về thực tế đằng sau bóng tối thông tin.

Khởi nguồn: quyết định tập trung nhân lực cho nghiên cứu hạt nhân

Vào thời điểm Chiến tranh Lạnh đang khiến các cường quốc đẩy nhanh công nghệ vũ khí hạt nhân, Trung Quốc đưa ra chiến lược tập trung nhân tài vào những địa điểm tách biệt. Một trong những hệ quả là hình thành khu làm việc và sinh hoạt biệt lập mang tên mã số 404. Theo dữ liệu sẵn có, 404 bắt nguồn từ nỗ lực quốc gia nhằm phát triển bom hạt nhân, quy tụ các nhà khoa học và kỹ sư hàng đầu để triển khai chương trình này.

Vị trí địa lý và cách tiếp cận

404 tọa lạc gần ga Đê Oa Phố, thuộc phạm vi hành chính thành phố Ngọc Môn, tỉnh Cam Túc. Tọa độ được ghi nhận cho khu vực này là 97,21 độ kinh đông và 40,10 độ vĩ bắc. Do tính chất bí mật, để tiếp cận khu vực từng phải thực hiện các thủ tục an ninh — trong đó có việc xin phép tại đơn vị chính quyền hoặc đồn cảnh sát địa phương trước khi vào vùng phụ cận.

Thành phố này còn được đặt tên theo con số mã hóa giống như thành phố ma.

Vai trò khoa học: điểm xuất phát cho chương trình hạt nhân và không gian

Khu vực 404 không chỉ là nơi đóng quân hay cơ sở sản xuất; những nhà khoa học làm việc ở đó đặt nền móng cho các nỗ lực nghiên cứu hạt nhân và chương trình không gian của Trung Quốc. Một trong những nhân vật tiêu biểu liên quan tới giai đoạn phát triển này là Đặng Giá Tiên, được nhắc tới như người có đóng góp quan trọng cho ngành vật lý hạt nhân Trung Quốc.

Điều kiện làm việc và rủi ro nghề nghiệp

Các báo cáo mô tả môi trường làm việc trong phạm vi thành phố 404 có mức rủi ro phóng xạ cao tại những vị trí xử lý hay chôn lấp chất thải hạt nhân. Công nhân tại những khu này phải tuân thủ quy trình rất khắt khe: họ chỉ làm trong khoảng thời gian ngắn xen kẽ — mỗi nửa giờ có thể là mốc quy định cho một ca làm việc ngắn — rồi được điều động ra ngoài. Sau giờ làm, trang phục bảo hộ được chôn hoặc xử lý theo cách khiến việc tái sử dụng gần như không thể xảy ra.

Hậu quả của tiếp xúc với môi trường có phóng xạ được đề cập gồm các nguy cơ về sức khỏe nghiêm trọng: từ rụng tóc đến những hiểm họa đe dọa tính mạng. Do tính chất nhạy cảm, nhiều chi tiết chuyên sâu về biện pháp bảo hộ và nội dung theo dõi y tế không xuất hiện công khai, nhưng các mô tả hiện có cho thấy mức độ nguy hiểm thực tế mà lực lượng lao động phải đối mặt.

Cơ sở hạ tầng ngầm và tính chất bí mật

Để bảo vệ công tác nghiên cứu và thiết bị trọng yếu, khu vực dưới mặt đất ở 404 được xây dựng hệ thống hầm trú an toàn. Những cấu trúc này phục vụ mục đích bảo vệ con người và tài sản trước các tình huống khẩn cấp. Đồng thời, danh tính địa điểm được che giấu trên bản đồ công cộng; chính thức, khu vực không hiện diện trong các tài liệu bản đồ thông thường và được gọi bằng mã số thay cho tên.

Sự hy sinh và nghĩa trang trên sườn núi

Một nghĩa trang lớn nằm trên ngọn núi gần khu 404, nơi an táng những người từng làm việc tại đây. Nhiều người trong số họ không trở về quê nhà, và có những mộ phần được cho là của những người đã cống hiến phần lớn đời mình cho chương trình hạt nhân. Dù thông tin chi tiết về số lượng không được công bố, mô tả hiện có nhấn mạnh một thực tế: giá phải trả về mặt con người là rất lớn.

Từ hoạt động đến bỏ hoang: di sản của hơn sáu thập kỷ

Trải qua hơn 60 năm, khu 404 không còn giữ nguyên hình thái hoạt động ban đầu. Một phần khu vực đã bị bỏ hoang khi chương trình chuyển sang giai đoạn khác hoặc tái cơ cấu. Nhiều cư dân rời đi; một số chỉ còn lại dưới dạng mộ phần hoặc di tích kiểm soát. Dấu ấn để lại bởi công trình khoa học và đồng thời là cảnh báo về chi phí con người vẫn được nhắc đến trong các mô tả hiện có về địa điểm này.

Những câu hỏi còn bỏ ngỏ

Dù những dữ kiện cơ bản về vị trí, mục đích và hệ quả công khai đã được ghi lại, vẫn còn nhiều chi tiết chưa được minh bạch. Ví dụ: thông tin về quy trình an toàn, quy mô nhân lực qua các thời kỳ cụ thể, và các dữ liệu y tế theo dõi lâu dài cho người lao động phần lớn không có trong hồ sơ công khai. Các yếu tố này khiến 404 trở thành trường hợp điển hình của những khu nghiên cứu quân sự — nơi lịch sử khoa học gắn chặt với bí mật và hệ lụy xã hội.

Những điều người đọc nên ghi nhớ

• 404 là tên mã cho một khu vực ở Cam Túc, được liên kết với chương trình bom hạt nhân thời Chiến tranh Lạnh.
• Khu vực này đặt gần ga Đê Oa Phố, thuộc thành phố Ngọc Môn, ở tọa độ 97,21 độ kinh đông và 40,10 độ vĩ bắc.
• Đặng Giá Tiên là một trong những nhà khoa học liên quan đến công tác nghiên cứu tại khu vực này.
• Các cấu trúc ngầm và bãi chôn lấp chất thải hạt nhân phản ánh cả kỹ thuật bảo vệ lẫn rủi ro đối với sức khỏe người lao động.
• Sau hơn sáu thập kỷ, một phần khu vực đã bị bỏ hoang; nghĩa trang gần núi lưu giữ ký ức về những người đã mất.

Các câu hỏi thường gặp

1. Thành phố 404 là gì?

404 là mã chỉ một khu vực bí mật ở tỉnh Cam Túc, được phát triển để phục vụ nghiên cứu bom hạt nhân và liên quan tới chương trình khoa học quốc phòng thời Chiến tranh Lạnh.

2. Người ta có thể tới đó không?

Theo những thông tin có sẵn, việc tiếp cận khu vực từng đòi hỏi thủ tục xin phép tại đồn cảnh sát địa phương; khu vực không xuất hiện trên bản đồ công khai.

3. Có bằng chứng về rủi ro sức khỏe dành cho công nhân?

Các mô tả cho biết công nhân làm việc ở khu vực xử lý chất thải hạt nhân phơi nhiễm mức phóng xạ cao, có ca làm việc ngắn xen kẽ và việc chôn trang phục bảo hộ; hậu quả nêu ra gồm rụng tóc và các nguy cơ nghiêm trọng khác.

4. Di tích nào còn lại ở khu vực?

Một số cấu trúc bị bỏ hoang và một nghĩa trang trên núi gần đó được nhắc tới như dấu tích còn tồn tại của cộng đồng khoa học và kỹ thuật từng công tác tại đây.

Kết luận

404 là một biểu tượng phức tạp: vừa phản ánh nỗ lực tập trung nguồn lực cho công nghệ chiến lược, vừa cho thấy cái giá phải trả cho bí mật khoa học. Những thông tin công khai cho phép hình dung về vị trí, một số nhân vật liên quan, điều kiện làm việc và di sản để lại; nhưng nhiều chi tiết then chốt vẫn nằm ngoài phạm vi minh bạch. Với những ai quan tâm tới lịch sử khoa học và hậu quả xã hội của nghiên cứu quân sự, 404 là trường hợp đáng để tiếp tục tìm hiểu từ các nguồn được phép công bố.

Nếu bạn muốn hiểu rõ hơn về một nguyên tố hiếm có vai trò quan trọng trong công nghệ cao và những rào cản khi khai thác khoáng sản, bài viết những khía cạnh khoa học và thách thức khai thác beryli ở Tân Cương sẽ mang đến cái nhìn chi tiết về tính chất vật lý, ứng dụng và giới hạn thực tiễn của nguyên tố này.

Từ các công trình hạ tầng phức tạp cho đến hệ quả giao thông, nếu bạn tò mò về cách một nút giao khắc phục địa hình dốc và kết nối các khu vực, hãy đọc bài phân tích kiến trúc và chức năng của nút giao Huangjuewan để hình dung quy mô thiết kế nhiều tầng và vai trò trong kết nối đô thị.

Đối với những người quan tâm đến công nghệ thi công cầu và thiết bị chuyên dụng rút ngắn tiến độ xây dựng, bài giới thiệu về thiết bị SLJ900/32 và khả năng nâng dầm nhịp lớn sẽ cho bạn biết cách máy chuyên dụng thay đổi tiến độ thi công và giảm nhân lực tại hiện trường.