Khám Phá Tê Tê: Loài Động Vật Quý Hiếm Ở Đông Nam Á

Đ動 vật cực kỳ quý hiếm đang sống tại Đông Nam Á, bao gồm cả Việt Nam.

Trong bối cảnh các hoạt động tiêu thụ không bền vững đang đẩy nhiều loài động vật hoang dã đến bờ vực tuyệt chủng, tê tê đang trở thành một biểu tượng trong nỗ lực bảo tồn các loài có nguy cơ này.

Hình ảnh một con tê tê đang ngáp ở Khu bảo tồn Khamab Kalahari, Nam Phi. (Nguồn: Workingwithwildlife).

Theo thông tin từ Hiệp hội Bảo tồn Động vật Hoang dã quốc tế (WCS), thị trường buôn bán động vật hoang dã bất hợp pháp toàn cầu có giá trị lên đến 10 tỷ đô la mỗi năm; trong khi đó, hoạt động buôn bán gỗ bất hợp pháp trị giá khoảng 7 tỷ đô la mỗi năm. Đáng chú ý, nạn đánh bắt thủy sản trái phép cũng mang lại lợi nhuận đến gần 9,5 tỷ đô la hàng năm.

Khi kết hợp các con số này lại, có thể thấy rằng buôn bán động vật hoang dã là ngành thương mại bất hợp pháp lớn thứ 4 trên thế giới, chỉ sau ma túy, buôn người và hàng giả.

Nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng buôn bán động vật hoang dã là nhu cầu ngày càng cao về các sản phẩm từ tự nhiên: từ thịt rừng, nguyên liệu thuốc y học cổ truyền, cho đến các vật nuôi kỳ lạ và đồ trang sức.

Thật đáng buồn cho loài tê tê!

Các loài tê tê, động vật sống về đêm và thường đơn độc này, đang bị săn bắt tàn nhẫn để lấy vảy, mà người ta cho rằng có tác dụng chữa bệnh.

Tê tê là loài động vật có vú duy nhất được bao phủ hoàn toàn bởi lớp vảy cứng, dùng để bảo vệ mình khỏi kẻ săn mồi. Những lớp vảy này, được tạo thành từ keratin – loại protein giống như móng tay của con người – giúp tê tê tạo thành một quả bóng kiên cố để tự bảo vệ khi gặp nguy hiểm.

Tê tê cuộn tròn mình trong tư thế phòng thủ. (Ảnh chụp tại Khu bảo tồn Khamab Kalahari/Workingwithwildlife).

Ít ai biết rằng một con tê tê có thể tiêu thụ đủ số lượng mối để bảo vệ hơn 16 hecta đất khỏi bị phá hủy, điều này cực kỳ quan trọng cho sức khỏe của hệ sinh thái. Tuy nhiên, chính lớp vảy của chúng lại trở thành nguyên nhân khiến tê tê bị săn bắn đến gần tuyệt chủng. Loài tê tê này đã trở thành động vật hoang dã bị buôn bán nhiều nhất trên thế giới, theo thông tin từ Tổ chức Cứu trợ Hoang dã WildAid (Mỹ).

Trên toàn cầu có 8 loài tê tê, tất cả đều nằm trong Sách Đỏ của Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế (IUCN), với phân hạng từ cực kỳ nguy cấp đến bị đe dọa tuyệt chủng. Mặc dù các loài này được luật pháp bảo vệ, nạn săn trộm tê tê vẫn diễn ra ở cả châu Á và châu Phi, dẫn đến số lượng tê tê đang giảm nghiêm trọng.

Thống kê cho thấy từ năm 2011 đến năm 2013, khoảng 116.990 đến 233.980 con tê tê đã bị giết để phục vụ cho hoạt động buôn bán bất hợp pháp, tuy nhiên con số này chỉ là phần nổi của một tảng băng lớn hơn.

Vậy, đâu là loài tê tê đang bị đe dọa nghiêm trọng nhất?

Tê tê Java – Một Báu Vật Ở Đông Nam Á, Trong Đó Có Việt Nam

Trong số 8 loài tê tê, tê tê Java (danh pháp khoa học: Manis javanica) đã được đánh giá là cực kỳ nguy cấp bởi Sách Đỏ IUCN do sự giảm sút 80% quần thể trong vòng 21 năm qua.

[Cũng có 2 loài tê tê khác nằm trong danh sách cực kỳ nguy cấp là tê tê Philippines (Manis Culionensis) và tê tê Trung Quốc (Manis pentadactyla), nhưng bài viết này sẽ tập trung vào tê tê Java].

Tê tê Java là loài chỉ sống ở Đông Nam Á, tại Việt Nam.

Tê tê Java, còn được gọi là tê tê Sunda, chỉ phân bố ở Đông Nam Á, sống chủ yếu tại các quốc gia như Việt Nam (miền Trung và miền Nam), Myanmar, Thái Lan, Lào, Campuchia, Malaysia, Singapore, Indonesia và Brunei.

Chiều dài từ đầu đến đuôi của loài này khoảng từ 75 đến 121 cm, và trọng lượng có thể lên tới 10 kg, với con đực thường lớn hơn con cái.

IUCN đã xếp tê tê Java vào danh sách các loài nguy cấp ở Việt Nam. Số lượng của chúng đã suy giảm đáng kể tại ba khu bảo tồn thiên nhiên như Khe Nét (Quảng Bình), Kẻ Gỗ (Hà Tĩnh) và Vườn quốc gia Sông Thanh (Quảng Nam) vì ảnh hưởng của nạn săn bắn trong nhiều thập kỷ qua, nhất là từ năm 1990.

Loài này thường sống trong rừng nguyên sinh và thứ sinh, bao gồm cả rừng ngập nước và các đồn điền cọ, cũng như gần khu vực dân cư.

Giống như nhiều loài tê tê khác, tê tê Java chủ yếu hoạt động về đêm và sống đơn độc, ngoại trừ khi sinh sản. Chúng có chế độ ăn chủ yếu là kiến và mối, và được cho là đóng vai trò quan trọng trong việc kiểm soát quần thể côn trùng.

Tê tê Java là tay leo trèo và bơi lội rất tài ba. (Ảnh: CC BY-SA 4.0).

Tê tê Java được biết đến với khả năng leo trèo và bơi lội xuất sắc, chúng có thể sống tốt trong môi trường đất ngập nước, như các khu vực tại Việt Nam.

Nhằm bảo vệ đa dạng sinh học động thực vật ở Đông Nam Á và trên thế giới, chính phủ các quốc gia nơi tê tê Java sinh sống đang thực hiện nhiều biện pháp bảo vệ.

Các hiệp ước quốc tế đã được thông qua để từng bước chấm dứt hoạt động buôn bán tê tê hợp pháp và bảo vệ chúng khỏi nguy cơ tuyệt chủng.

Bên cạnh đó, tại Việt Nam, năm 2019, Chính phủ đã ban hành Nghị định 06/2019/NĐ-CP nhằm bảo vệ loài tê tê Java và các loài động vật rừng quý hiếm khác.

Các chuyên gia cũng đã tham gia vào việc chăm sóc và thả những con tê tê về với tự nhiên.