Khi AI ‘phục dựng’ diện mạo các danh nhân: chân dung hiện đại của Leonardo, Alexander, Van Gogh và những người khác

Có bao giờ bạn tự hỏi nếu những nhân vật lịch sử nổi tiếng xuất hiện trong khung cảnh hiện đại, họ sẽ trông ra sao không? Một thử nghiệm nghệ thuật gần đây kết hợp công cụ trí tuệ nhân tạo và xử lý ảnh đã đặt câu hỏi đó lên bàn vẽ kỹ thuật số, cho ra đời hàng loạt chân dung mang phong cách thế kỷ 21 của các nhân vật như Alexander Đại đế, Leonardo da Vinci hay Vincent van Gogh.

Từ dữ liệu lớn đến khuôn mặt quen: AI được ‘dạy’ bằng gì?

Những hệ thống AI tạo ảnh hiện nay vận hành dựa trên một lượng dữ liệu rất lớn và các mô hình học máy. Trong quá trình huấn luyện, chúng phân tích vô số hình ảnh, khuôn mặt và phong cách nhiếp ảnh để học các quy luật về tỉ lệ, cấu trúc khuôn mặt và chi tiết trang phục. Nhờ đó, khi được yêu cầu tái hiện một nhân vật lịch sử theo phong cách đương đại, AI sẽ kết hợp các mảnh dữ liệu đã học để tạo ra một hình ảnh mới mà vẫn gợi liên tưởng tới nguyên mẫu.

Quan sát các bản mẫu do AI sinh ra cho thấy hai điểm rõ ràng: một là khả năng ghép nối các yếu tố thẩm mỹ hiện đại với đặc trưng khuôn mặt lịch sử; hai là vai trò quyết định của người điều khiển—nghệ sĩ, biên tập ảnh—trong việc chọn lọc, chỉnh sửa kết quả để phù hợp với ý tưởng nghệ thuật.

Dự án kết hợp nghệ thuật, lịch sử và công nghệ

Nghệ sĩ Becca Saladin thuộc Royalty Now Studios đã tiến hành một loạt thử nghiệm nhằm khám phá tiềm năng của AI trong lĩnh vực chân dung lịch sử. Bà sử dụng công cụ AI kết hợp bước chỉnh sửa thủ công bằng Photoshop để chuyển các nhân vật quen thuộc vào diện mạo thời nay. Theo mô tả của dự án, hơn 100 nhân vật lịch sử được đưa qua quy trình này, tạo nên một bộ sưu tập đa dạng về phong cách và cảm xúc.

Dự án không thay thế nghiên cứu lịch sử hay mục đích tái hiện chính xác—thay vào đó nó là một cách thử nghiệm, đưa lịch sử vào ngôn ngữ hình ảnh đương đại và khơi gợi trí tưởng tượng của người xem.

Chân dung tiêu biểu: khi lịch sử gặp phong cách hiện đại

Dưới đây là một số tác phẩm nổi bật từ bộ sưu tập: mỗi mục gồm một đoạn thông tin ngắn về nhân vật lịch sử và mô tả phong cách mà AI/nhà nghệ thuật đã chọn để tái hiện họ trong thế kỷ 21.

Alexander Đại đế

Alexander Đại đế (356 TCN – 323 TCN) là con trai của Philip II và là nhân vật đặt nền móng cho vương quốc Macedonia. Dù chỉ sống đến 33 tuổi và nắm quyền trong khoảng 13 năm, ông được ghi nhận là một nhà chỉ huy kiệt xuất, từng dẫn quân chinh phục hầu hết lãnh thổ mà người Hy Lạp thời đó biết đến.

Trong phiên bản hiện đại, AI cho hình ảnh Alexander mang vẻ nam tính, trán cao và tông da ngăm — một cách diễn giải giúp người xem dễ liên tưởng tới vị tướng huyền thoại nhưng ở bối cảnh đương đại.

William Shakespeare

William Shakespeare (1564 – 1616) được xem là nhà viết kịch vĩ đại của Anh. Tính đến năm 2014, ông được ghi nhận là nhà soạn kịch có doanh thu lớn nhất với tổng doanh số từ tác phẩm của ông vượt mốc bốn tỉ bảng trong gần bốn thế kỷ, đồng thời là một trong những tác giả có tác phẩm được dịch nhiều nhất trên thế giới.

Thay vì diện mạo truyền thống với khuyên tai, bản AI mô phỏng Shakespeare hiện đại lại mang phong thái trí thức: kính mắt và trang phục gọn gàng, tạo cảm giác thanh lịch và ham học hỏi.

Leonardo da Vinci

Leonardo da Vinci (1452 – 1519) là một nhân vật đa ngành: họa sĩ, điêu khắc, kiến trúc sư, nhạc sĩ, bác sĩ, kỹ sư, nhà giải phẫu và nhà phát minh người Ý. Ông là tác giả những kiệt tác như Mona Lisa và Bữa ăn tối cuối cùng; đồng thời được ghi nhận với nhiều ý tưởng vượt thời đại, từ phác thảo thiết kế cỗ máy có nét tương đồng với trực thăng, xe tăng, dù nhảy cho tới các khái niệm về năng lượng mặt trời và máy tính.

Trong phiên bản do AI tạo và được chỉnh sửa, Leonardo mang vẻ phong trần hiện đại: áo phông đen và tóc dài ngang vai — một cách thể hiện tôn vinh tính sáng tạo và cá tính nổi bật của ông.

Wolfgang Amadeus Mozart

Wolfgang Amadeus Mozart (1756 – 1791) là nhà soạn nhạc người Áo có tầm ảnh hưởng mạnh mẽ tới nền âm nhạc cổ điển châu Âu. Tác phẩm của ông được đánh giá là tiêu biểu trong nhiều thể loại như piano, nhạc thính phòng, giao hưởng, nhạc tôn giáo và opera.

AI đã chuyển mái tóc bồng bềnh thường thấy trong tranh cổ sang mái tóc ngắn, đem lại diện mạo tươi trẻ và gần gũi hơn với thẩm mỹ hiện đại.

Vincent van Gogh

Vincent van Gogh (1853 – 1890) là họa sĩ Hà Lan, chịu ảnh hưởng từ trường phái ấn tượng và phát triển phong cách mạnh mẽ, cảm xúc. Tác phẩm của ông có tác động lớn tới nghệ thuật hiện đại và nhiều bức tranh của ông được xếp vào danh sách các tác phẩm nổi tiếng, được yêu thích và có giá trị trên thị trường nghệ thuật.

Ở bản AI, Van Gogh vẫn giữ nhiều nét cổ điển — một lựa chọn thể hiện sự tôn trọng đối với di sản nghệ thuật của ông thay vì thay đổi hoàn toàn phong cách.

Ý nghĩa và giới hạn của các chân dung do AI tạo

Những bức ảnh này đem lại hai giá trị chính: kích thích tưởng tượng và mở ra phương thức mới để tiếp cận lịch sử bằng hình ảnh. Chúng giúp công chúng dễ tiếp cận hơn với những nhân vật xa lạ bằng ngôn ngữ thị giác quen thuộc ngày nay.

Tuy nhiên, cũng cần thận trọng khi đọc các hình ảnh này như minh chứng lịch sử. Những bản tái hiện dựa trên AI là sản phẩm của dữ liệu huấn luyện và quyết định sáng tạo của người làm nghệ thuật—không phải bằng chứng về ngoại hình thực tế của nhân vật. Do đó, giá trị của chúng nằm nhiều ở khía cạnh sáng tạo và truyền cảm hứng hơn là độ chính xác lịch sử tuyệt đối.

Vấn đề đạo đức và thẩm mỹ: ai chịu trách nhiệm cho ‘khuôn mặt’ mới?

Một điểm cần cân nhắc là câu hỏi về quyền quyết định về cách thể hiện hình ảnh lịch sử: công cụ AI chỉ là phương tiện, còn con người giữ vai trò lựa chọn yếu tố nào được nhấn mạnh và chỉnh sửa. Do đó, trách nhiệm đạo đức, thẩm mỹ và truyền thông vẫn thuộc về nhà sáng tạo khi họ đưa kết quả ra công chúng.

Kết luận: khi công nghệ mở rộng khung nhìn về quá khứ

Thử nghiệm của Royalty Now Studios do Becca Saladin tiến hành cho thấy AI có thể trở thành công cụ hữu ích để làm sống dậy hình ảnh lịch sử theo cách mới. Các tác phẩm vừa tận dụng khả năng xử lý dữ liệu lớn của công nghệ, vừa cần sự can thiệp tinh tế của con người để biến ý tưởng thành hình ảnh có sức gợi.

Những bản chân dung này phù hợp với người quan tâm đến giao điểm giữa nghệ thuật và công nghệ, những ai muốn nhìn lịch sử bằng lăng kính hiện đại hoặc tìm kiếm cảm hứng sáng tạo từ các khuôn mặt quen thuộc.